III.- MONDOÑEDO

Tiña razón Pedro Tapia. Cando lle ensinamos a Fernando de Acuña as cartas de "seguro e amparo" da Raiña Isabel respondeu que a Raíña estaba moi lonxe e que qén mandaba en Galiza era él. Díxolle ó Mariscal diante de todos nós que as cabezas dos rebeldes están millor debaixo da terra. Avisamos a súa dona que saiu a toda presa para Valladolid. Nosoutros acompañamos ó Mariscal ate Mondoñedo. Pasamos por diante do que é hoxe Finca Galea, onde a pedra e a auga se voltan silencio e poesía. Despoisbordeamos a nosa casona de San Sebastián de Carballido, hoxe dos Reimunde, e vimos dar a Adelán, ó castelo onde se escondera o Mariscal, o de Fonsa e Atilano Yáñez Basanta. Chegamos á ponte do Masma e xa en Viloalle escoitamos o canto da súa auga caer pola fervenza. Entramos á cidade episcopal pola rúa do Camiño Norte e pasamos por diante das casas solariegas da familia do Mariscal. Metéronos no calabozos co concello, fronte á catedral e o pazo do bispo. Por orde o Mariscal, ó día seguinte fun parlamentar co Cabildo e prometéronme que intercederían contra Acuña e Cinchilla. Volvín tódolos días despois do coro das sete, e xa nunca máis me quixeron recibir. Fernando de Acuña reuniuse varias veces en Vilalba, no pazo dos Andrades, cós "deservidores dos reis", e vímolo entrar outras tantas veces no pazo do bispo. Ó longo destos dez eternos días, fúmonos dando conta que as portas máis amigas pechábansenos. O merino da cidade, Alvaro García de Luarca, ó que nombrara o Mariscal, atrincherouse no pazo do bispo e non quixo saber nada de nos. Foi un Pilatos dende o primeiro día. Somente quedaba unha derradeira esperanza: o indulto que a súa muller fora buscar a Valladolid. Na tare-noite do día dazaseis entrou toda a comitiva comandada por Chinchilla e Acuña no pazo episcopal. Fixen un último intento de falar con eles, pero escoitei decotío que estaban reunidos e non podían recibir. Xa me dín conta que non había nada que facer. A mañá seguinte á do dazasete levantaron un catafalco diante da catedral e por toda a vila había un ruxe-ruxe de que iban axusticialo. Así foi, contra a tarde, despois do coro das catro, coa bendición dos coengos, cortárenlles as cabezas. Ó cortar a do Mariscal, asasinaron a libertade de Galiza, e ó cortar a do seu fillo, quixeron decir que mataban calquer intento de sedición e, desde logo, a continuidade da sangue dos Pardo de Cela. Pero a confabulación dos coengos chegou a tales extremos que para previr que a súa dona chegara a tempo có indulto real, mandaron a catro cregos á ponte de Ruzos có gallo de entretenela ate que escoitaran o tanxido de morte das campás, como así foi. Desde entón a esa ponte chámaselle a ponte do "pasatempo". Enterráronos na catedral, xunto ó púlpito do evanxeo, na capela maior, desta maneira a igrexa tratou de limpar a súa concencia acolléndoos no seu reino. Igualmente, o merino púxolle o nome de Pardo de Cela á rúa que él viu por última vez e na que están as súas casas señoriais: a dos Aguiar e Pardo-Montenegro. Aquel dazasete de decembro de 1483, por defender unha Galicia de seu, na praza da catedral de Mondoñedo, ficou o derradeiro urogallo galego e dende entón nesa cidade habitou para sempre o silenzo. Pero a estirpe da familia Pardo de Cela, representada na súa filla Constanza de Castro, segueu vingando a execución do seu pai e irmán ate morrer asediada no seu castelo de Cal da Loba polas tropas castelás, agora capitaneadas por Diego Lopez de Haro. ¡Gloria para sempre ós Pardo de Cela!.